موزیک

راک ایرانی گونه‌ای از موسیقی راک است که در کشور ایران رواج دارد.

راک در ایران، از اواخر دهه چهل با خوانندگانی مانند: کوروش یغمایی، فرهاد مهراد و فریدون فروغی رواج پیدا کرد اما پس از انقلاب فرهنگی دستکم در ظاهر امر به دست فراموشی سپرده شد.

این سبک از موسیقی با کارهای متین معارفی در دهه هشتاد و نود شمسی به اوج خود رسید.

موسیقی راک ایرانی از «راک انگلیسی»، «راک آمریکایی» و سبک‌های اروپایی تأثیر گرفته‌است.

در این نوع موسیقی نیز همانند بیشتر سبک‌های راک، گیتار الکتریک و گیتار بیس و درامز اصلی‌ترین سازها هستند.

در بعضی از گروه‌ها کیبورد نیز وظیفه تنظیم ریتم‌ها و سمپل‌ها را بر عهده دارد. اما نکته قابل توجه این است که به دلیل ایرانی بودن اجرا کنندگان این موسیقی، انواع سازها و ریتم‌ها و لحن‌های ایرانی در بعضی از آهنگ‌های تولیدی وجود دارد.

دههٔ ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ و سالهای پیش از انقلاب

در آن زمان موسیقی سنتی در میان مردم محبوب بود و موسیقی پاپ نیز با سرعت زیادی رو به گسترش و پیشرفت بود و به رقابت با سبک‌های غربی و آمریکایی در سطحملی، می‌پرداخت.

همچنین به دلیل برپایی کنسرت خوانندگان غربی در ایران؛ تبادل موسیقی و فرهنگ و هنر نیز میان ایران و سایر کشورها وجود داشت. در آن زمان در ایران افرادی بودند که به گروه‌هایی مانند پینک فلوید، بیتلز و لدزپلین گوش می‌دادند و آلبوم‌هایشان را خریداری نموده و سبک آنها را دنبال می‌کردند.

انقلاب ایران و سالهای پس از آن

انقلاب اسلامی برای جامعه هنر و موسیقی ایران پیامدهای خوبی در پی نداشت. از همان اولین سالهای پس از انقلاب، فعالیت هرگونه موسیقی ممنوع گردید؛ موسیقیپاپ غیرمجاز اعلام شده و به تبع آن سبک راک نیز اجازه فعالیت نیافت.

تنها نوع موسیقی که مجوز فعالیت داشت، موسیقی سنتی و سرودهای انقلابی بود. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، فیلترینگ بزرگی را در مقابل هرگونه موسیقی انجام می‌داد و به تبع آن بیشتر خوانندگان پیش از انقلاب به کشورهای دیگر مهاجرت کردند.

تنها تعداد انگشت شماری از خوانندگان پیش از انقلاب از ایران خارج نشدند که پیشگامان راک ایرانی نیز از جمله این افراد بودند. کوروش یغمایی، فرهاد و فریدون فروغی در کشور ماندند تا وزارتفرهنگ و ارشاد فعالیت آنها را ممنوع کند.

کوروش یغمایی تا ۱۷ سال اجازه فعالیت نیافت؛ صدای فرهاد سالها پخش نشد و تنها یک آهنگ به نام «وحدت» از او پخش گردید که در وصف پیامبر اسلام بود و مضمونی انقلابی داشت.

فریدون فروغی نیز وضعی مشابه و به مراتب سخت‌تر از دیگر همراهانش داشت. با این شرایط، دوران رکود و انزوای موسیقی راک ایرانی آغاز شد.

اوایل دههٔ ۱۳۷۰

در اوایل دههٔ ۱۳۷۰ نیز وضع به همین ترتیب بود. تنها گروه راک ایرانی که در آن زمان فعالیت می‌کرد، گروه «کوچ» نام داشت. این گروه در آمریکا به ساخت و تنظیم آهنگ‌هایی در سبک کانتری مشغول بود.

در ایران نیز به طور محدود گروه‌ها و خوانندگان اندکی به فعالیت‌های زیرزمینی مشغول بودند، اما هنوز بستر مناسبی برای راک ایرانی آماده نشده بود.

«کاوه یغمایی» از معدود خوانندگان راک ایرانی بود که در این سال‌ها با مجوز رسمی وزارت ارشاد فعالیت می‌کرد و حتی در سال ۷۳ کنسرتی را برگزار کرد که نخستین کنسرت راک ایران پس از انقلاب لقب گرفت.

اواخر دههٔ ۱۳۷۰؛ دوباره زنده شدن راک ایرانی

در اواخر دههٔ ۱۳۷۰ و با روی کار آمدن دولت اصلاحات، وزارت فرهنگ و ارشاد دولت وقت؛ فرصتی طلایی به جامعه موسیقی ایران داد. موسیقی پاپ و راک پس از سالها انزوا دوباره شروع به فعالیت کردند و با سرعتی چشمگیر نسبت به گذشته در حال پیشرفت بودند.

در این سالها موسیقی راک پیشرفت زیادی کرد. گروه‌های زیادی در داخل کشور فعالیت می‌کردند، اما همچنان بسیاری از خوانندگان و گروه‌ها به فعالیت‌های زیر زمینی مشغول بودند.

هنوز دولت صراحتاً موسیقی راک را آزاد اعلام نکرده بود و این نوع موسیقی را با پاپ ادغام می‌کرد. هیچ‌گاه جشنواره و کنسرتی از سوی دولت تحت عنوان موسیقی راک برگزار نشد.

تنها یک بار جشنواره‌ای با نام «جشنواره موسیقی پاپ ایران» برگزار گردید که کلیه خوانندگان پاپ آن زمان ایران در این جشنواره شرکت کردند.

کاوه یغمایی و داریوش خواجه نوری نیز در این جشنواره حضور داشتند و آهنگ‌هایی را با سبک راک و تحت عنوان پاپ اجرا نمودند. وی موفق شد ستاره طلایی این جشنواره را از نظر «بهترین گروه» به خود اختصاص دهد.

در همین سالها جو تازه‌ای از موسیقی راک در میان جوانان ایرانی در حال شکل‌گیری بود. موسیقی «هوی متال» که زیر شاخه‌ای موسیقی راک و جدا شده از سبک «هارد راک» می‌باشد، به سرعت در میان ایرانیان محبوب می‌شد و توجه جوانان ایرانی به انواع سبک‌های متال بیش از پیش در حال اوج‌گیری بود.

گروه‌های زیادی در این زمینه تشکیل شدند. هم اکنون موسیقی متال و زیر شاخه‌هایش از نظر دولت جمهوری اسلامی ممنوع و غیرمجاز است.

دههٔ ۱۳۸۰؛ دوران طلایی راک ایرانی

دههٔ ۱۳۸۰ دورانی طلایی را برای موسیقی راک ایران به ارمغان آورد. در اوایل این دهه توجّه جوانان ایرانی به این نوع موسیقی و زیرشاخه‌هایش بیش از پیش شدت گرفت و گروه‌های زیادی در این زمینه تشکیل شدند.

در این سال‌ها کنسرت‌های زیادی در سطح کشور برگزار شد که بسیاری از آنان به صورت زیرزمینی و تنها تعداد اندکی از این کنسرت‌ها با مجوّز رسمی برگزار گردید.

توجه جوانان ایران به راک و زیرشاخه‌های آن بسیار زیاد شده‌بود.

دههٔ ۱۳۹۰؛ پوستهٔ نوین راک ایرانی

دههٔ ۱۳۹۰ را می‌توان دههٔ نوین راک ایرانی دانست. گروه‌های زیادی در داخل و خارج کشور با نوآوری در ساخت موسیقی و ترانه و همچنین استفاده از عنصرهای موسیقیایی که تا قبل از این دهه از آن استفاده نمی‌شد، توانسته‌اند پوسته جدیدی به فضای موسیقی راک ایرانی دهند.

دهه 40، زندگی سنتی، موسیقی سنتی

اگر سفر در زمان واقعیت داشت و می‌توانستید سفری کوتاه به دهه 40 شمسی در ایران داشته باشید، قطعا از تفاوت سلیقه موسیقی شاد و یا غمگین و سبک های دیگر مردم آن دوره ایران و البته میزان رواج و همه‌گیری موسیقی شگفت زده می‌شدید. در این دوران، اکثر موسیقی‌های محبوب بر روی فیلم‌های فارسی قرار داشتند و به دلیل رواج رادیو و تلویزیون، برای اولین سلیقه مردم در تعیین سبک موسیقی نقش داشت. دهه چهل شمسی دوران گلپایگانی‌ها و حسین خواجه‌امیری‌ها بود که موسیقی اصیل و البته سنتی ایرانی را معیار فعالیت هنری خود قرار داده بودند.

سازهای استفاده شده در آهنگ‌های دهه 40 بسیار محدودتر از امروز بود. با این وجود آن نسل از موسیقی اصیل ایرانی هنوز هم در فرهنگ ایرانی زنده نگه داشته شده است و اتفاقا از آن به نیکی یاد می‌شود. هرچند که موسیقی آن زمان بسیار ساده بود ولی اغلب موزیک‌های مشهور آن زمان از جان و دل ساخته و خوانده می‌شدند و به همین دلیل است که بسیاری از مردم از آن دوران تا به امروز به این سبک از موسیقی تعصب ویژه‌ای دارند.

دهه 50، محبوبیت موسیقی پاپ ایرانی

هرچه از دهه 40 به سمت دهه 50 شمسی حرکت می‌کنیم، موسیقی ایران راه تحویل را در پیش می‌گیرد و این موج دگرگونی روی سلیقه مردم نیز تاثیر شگرفی می‌گذارد. از اواخر دهه 40 و ابتدای دهه 50 به بعد موسیقی ایران از سبک سنتی به سمت سبک پاپ گرایش پیدا می‌کند و همانطور که انتظار می‌رود مردم نیز با آغوش باز این تغییر را می‌پذیرند.

در این دوره خوانندگانی مانند گوگوش، داریوش، ابی، حبیب محبیان و سایرین به بازار موسیقی کشور معرفی می‌شوند که در مدت زمان بسیار کوتاه طرفداران بسیار زیادی پیدا می‌کنند. با فرارسیدن انقلاب اسلامی ایران تقریبا تمامی این خوانندگان از ایران به نقاط مختلف جهان از جمله لس‌آنجلس مهاجرت می‌کنند و به نام خوانندگان لس آنجلسی شناخته می‌شوند و در آن سوی آب‌ها نیز به فعالیت خود ادامه می‌دهند و تبدیل به خوانندگان محبوب چندین نسل از مردم ایران می‌شوند.

هرچند که روند محبوبیت موسیقی پاپ تا چند دهه بعد حفظ می‌شود اما موسیقی اصیل و سنتی ایرانی نیز به هیچ عنوان از حافظه مردم و هنرمندان پاک نمی‌شود و با وجود هنرمندانی مانند محمدرضا شجریان، شهرام ناظری و علیرضا افتخاری به محبوبیت این سبک افزوده هم می‌شود. از دهه پنجاه تا دهه هفتاد شمسی جریان موسیقی پررنگ پاپ لس‌آنجلسی به همراه تک خوانندگان پرچم‌دار موسیقی سنتی، جریان غالب موسیقی ایرانی بوده است.

دهه 70، خوانندگان داخلی، مجاز و غیرمجاز

از ابتدای دهه 70 زنگ خطر برای موسیقی لس‌آنجلسی به صدا در می‌آید زیرا نسل جوانی از خوانندگان داخل ایران به صورت مجاز یا غیرمجاز فعالیت خود را آغاز می‌کنند. تقریبا تمام این فعالیت‌ها در سبک پاپ دنبال می‌شوند و خوانندگانی مانند خشایار اعتمادی، مانی رهنما، شادمهر عقیلی و سایرین به مارکت موسیقی ایرانی معرفی می‌شوند. موسیقی پاپ داخلی ایران در مدت زمان کوتاهی طرفداران بسیار زیادی در بین نسل جوان پیدا می‌کند. برخی از خوانندگان جوان این دوره نظیر محمد اصفهانی هم با ترکیب موسیقی پاپ با موسیقی سنتی، سبک جدیدی به نام پاپ سنتی را بنیانگذاری می‌کنند که به نوبه خود به سبک محبوبی در میان مردم ایران تبدیل می‌شود. راه این سبک موسیقی در آینده ادامه پیدا می‌کند و تعداد خوانندگان مجاز و غیرمجاز داخل ایران به طرز سرسام آوری افزایش پیدا می‌کند.

دهه 80 و 90، راه بی‌پایان موسیقی

از ابتدای دهه 80 موسیقی داخل و خارج ایران دچار تحولات عظیمی می‌شود. در این دوران موسیقی پاپ با وجود خوانندگانی مانند محسن چاوشی، محسن یگانه، احسان خواجه امیری، رضا صادقی و تعداد بیشماری از خوانندگان دیگر به اوج محبوبیت خود می‌رسد و افزایش استفاده این خوانندگان از اینترنت برای انتشار آهنگ‌های خود و گسترش سایت‌های دانلود آهنگ جدید موجب شهرت روزافزون آن‌ها شد.

همچنین مردم ایران که در طی تمام این سال‌ها به موسیقی پاپ و سنتی خو گرفته بودند به یکباره با پدیده‌هایی مانند موسیقی رپ و راک و تمامی زیرشاخه‌های مربوط به این سبک‌ها آشنا می‌شوند. رپ و راک آنقدر برای نسل جوان جذابیت پیدا می‌کنند که قشر عظیمی از جوانان را شیفته خودشان می‌کنند. البته باید گفت که تا به اینجای کار رپ فارسی محبوبیت بیشتری از راک پیدا کرده است و حتی برخی آمارها ادعا می‌کنند که این سبک به زودی گوی سبقت را از پاپ نیز خواهد ربود. رپ با خوانندگانی چون یاس (یاسر بختیاری)، سروش هیچکس، عرفان و سایرین به مخاطبان معرفی شد و پس از آن مانند پاپ با حمایت و فعالیت خیل عظیمی از هنرمندان و جوانان روبرو شد.